4857 sayılı İş Yasası’na ilişkin görüşler 

Prof. Dr. Nizamettin AKTAY 

Gece çalışmaları 

A- Genel kural çalışmaların gündüz yapılmasıdır. Ancak bazı nedenlerle gece çalışması yapılması da kabul edilmiştir. 

Bazı işler nitelikleri gereği tam gün devam ederler. Bazı işlerde nitelikleri gereği gece sayılan zamanda da çalışma yapmak gerekir. 

Yukarıdaki nedenlerle günün gece dönemine denk gelen zamanlarında yapılan çalışma gece çalışmasıdır.  

Bu tür bir düzenleme sosyal amaçla yapılmıştır. 

Böyle bir düzenlemeye, çalışmanın gündüze göre farklı bir zamanda yapılması, genel olarak insanların dinlenme zamanına denk düşen bir zamanda yapılması gibi nedenlerle gerek duyulmuştur. 

1. Gece çalışması en geç saat 20.00 de başlar. En erken 06.00 da biter. Herhalde en fazla 11 saat sürer. (Md.69/1). Bu on bir saatlik dönemin bir kısmı, mevsim veya yöresel nedenlerle günün aydınlık zamanına denk gelse de yine de gece çalışması olarak kabul edilecektir.
2. Bu zaman mutlak olarak belirlenmiştir ve işçiler aleyhine değiştirilemez.
3. Bazı işlerin niteliği gereği, yahut ülkenin yöresel özellikleri bakımından, sözü edilen bu gece kavramı başlangıcının daha geriye alınması veya yaz ve kış saatlerinin ayarlanması, yahut gün döneminin başlama ve bitme saatlerinin belirlenmesi suretiyle birinci maddedeki hükmün uygulanmasını tespit etmek veya  ekonomik bir zorunluluk bulunmaması hallerinde gece çalışmasını yasaklamak ve diğer düzenlemeler bakımından yönetmelik çıkarılabilir. (Md.69/II).
4. Bazı işler hem gece hem gündüz dönemine denk gelebilir. 1475 sayılı Yasa döneminde çıkarılan “Fazla Çalışma Tüzüğü” ve “Postalar Halinde Çalışma Çalışmalar Hakkında Tüzük” uyarınca çalışılan zamanını yarısından fazlası hangi gün dönemine denk geliyorsa ona ilişkin hükümler uygulanacaktır. Eşit olması halinde işçi lehine yorum yapmak gerekir.

B- 4857 sayılı Yasa gece çalışmalarını en çok 7.5 saat olarak belirlemiştir. 

1. Gece çalışacak işçilerden çalışmaya başlamadan önce gece çalışmasına uygun olduklarını belirtir rapor istenecektir.
2. Gece çalışacak işçiler en geç iki yılda bir periyodik sağlık denetiminden geçirilirler. Bu masraflar işveren tarafından karşılanır. (Md.69/IV). İşçinin sağlığının gece çalışması nedeniyle bozulduğu doktor raporu ile belgelenirse , işveren işçiyi, mümkünse gündüz postasında çalıştırır. (Md.69/V).
3. İşveren, gece postasında çalıştıracağı işçilerin isimlerini bölge müdürlüğüne verecektir.( Md.69/VI).
4. Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. (Md.69/VII).
5. Postası değişecek işçi ise kesintisiz olarak en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postalarda çalıştırılmayacaktır. (Md.69/VII).

(TÜRK METAL DERGİSİNİN MAYIS 2004 TARİHLİ 60’ncı sayısından derlenerek kullanılmıştır)