ÇALIŞMA HAYATI

<%@ Language=JavaScript %> ÇALIŞMA HAYATI

KAVRAMLARLA KIDEM TAZMİNATI

Son zamanlarda sitemize kıdem tazminatı ile oldukça yoğun sorular gelmektedir. Bu nedenle “Uygulamada Çalışma Yaşamı” konulu çalışmamızın kıdem tazminatı bölümünden bazı alıntıları yayınlıyoruz.

Kıdem tazminatına hak kazanmak için, işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekmektedir.

Ölen bir işçi kıdem tazminatını hak etmiş ise, yani bir yıldan fazla bir süre aynı işyerinde çalışmış ise, hak ettiği kıdem tazminatı mirasçılarına ödenecektir.

Bir süre raporlu olan bir işçinin ölümü halinde, raporlu olduğu sürenin kıdem tazminatına esas olan süre için dikkate alınıp alınmayacağı konusunda

Evlenen kadın işçi de kıdem tazminatı alabilir.

Kadın işçi, evlilik nedeniyle iş sözleşmesini feshederse, kıdem tazminatı alabilir.

Evlenen kadın işçi, kıdem tazminatına hak kazanmış ise yani işyerinde en az bir yıl çalışmış ise evlenme tarihinden sonra bir yıl içinde bu hakkını kullanabilir.

Evlendikten sonra veya evlilik nedeniyle evlenmeden önce, iş sözleşmesini fesih edeceğini işverene gerekli yasal süre önce bildirecek olan kadın işçi, bu ihbar önelini yerine getirmez ise bu süre kadar tazminat ödemek zorunda kalabilir.

Emeklilik de işveren tarafından kıdem tazminatı ödenmesini gerektiren bir durumdur.

Emekli olan işçi kıdem tazminatını almak için, Sosyal Sigortalar kurumundan emekliliğinin gerçekleştiğine ilişkin olarak aldığı tahsis belgesini işverenine getirecektir.

Askerlik nedeniyle, iş sözleşmesinin işçi tarafından feshi halinde, işçi kıdem tazminatına hak kazanır.

4857 Sayılı İş Kanunu kıdem tazminatından söz etmiyor. Bu Yasada kıdem tazminatı yok ancak 1475 Sayılı İş Kanunu’nun 14’ncü maddesi halen yürürlükte ve kıdem tazminatı bu maddeye dayanılarak işlem görüyor.

Kıdem tazminatı işveren tarafından ödeniyor. Bir işçinin kıdem tazminatı, aynı işverenin işinde, devamlı veya fasılalarla ( yani ara vererek ) çalışmasına bakılmadan hizmetleri toplamı üzerinden hesaplanarak ödenir.

Kıdem tazminatı’nın oluşturulacak bir fon’dan ödeneceği konusunda üzerinde tartışılan bir yasa taslağı bulunmaktadır. Bu fon’un kanunla kurulacağı 1475 Sayılı Yasa’nın kıdem tazminatını düzenleyen 14’ncü maddesinde de belirtilmektedir.

Ancak henüz bu konuda bir gelişme bulunmamaktadır.

Fon kurulduğu takdirde, yürürlüğe girdiği tarihte, hak edilmiş olan kıdem tazminatlarını koruyacak ve fon hükümleri bu tarihten sonra uygulanacaktır.

Mevsimlik işçi yeni çalışma döneminde işe başlatılmaz ise, en az bir yıl çalışmış olmak koşulu ile kıdem tazminatına hak kazanır. (Yargıtay 9’ncu Hukuk D. 15.12.1983-1983/9113-10663)

İhbar öneli verilerek, iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi halinde, ihbar öneli (süresi) kıdem tazminatına esas olacak sürenin hesabında dikkate alınır.

İhbar öneli (süresi) vermek yerine, ihbar öneli kadar ücret ödenmesi halinde, iş sözleşmesi bildirim tarihinde fesih edilmiş olacağından, kıdem tazminatına esas sürenin hesabında ihbar süresi hesaplamaya katılmaz. (YARGITAY 9’ncu Hukuk D. 4.10.1995-10184/30455)

İhbar önelinin peşin ödenmesi suretiyle fesihte, ihbar süresinin, kıdem tazminatına esas sürenin hesabında dikkate alınacağına ilişkin toplu iş sözleşmesi hükmü geçerlidir. Böyle bir toplu iş sözleşmesi hükmü varsa ihbar öneli kıdem tazminatına esas olacak süreye katılır.

(Yargıtay 9’ncu Hukuk D. 12.6.1980 T. 7163/7144, 4.10.1995 T. 10184/30455)

İstifa ederek ayrıldığı işyerine bir süre sonra tekrar giren işçinin, bu kez bu işyerinden kıdem tazminatı almayı hak ederek ayrılması halinde, istifa ederek ayrıldığı döneme ilişkin süre kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz. (Yargıtay 9’ncu Hukuk D. 17.1.1996- 1995/26670-1996/152)

Kıdem tazminatı işçinin “son ücreti” üzerinden hesaplanır.

Değişken ücretle çalışanların, “parça başı”, “götürü”, “akort”, “yüzde” usulü ücret alanların, kısaca ücretleri, “gün”, “ay” veya “saat” gibi zaman birimlerine göre belirlenmeyen işçilerin kıdem tazminatları ise ücretlerinin ortalaması üzerinden hesaplanır.

Bu durum 14’ncü maddenin “on” uncu fıkrasında belirtilmiştir.

“…kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında 26’ncı maddenin birinci fıkrasında(1) yazılı ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur…” (1475/14-11 f. Hükmü)

(1)4857 Sayılı Yasa’da 32’nci madde hükmü olarak değerlendirilecektir.

Kıdem tazminatına esas alınacak ücret, (1) Asıl ücret ve (2) İşçiye sağlanmış ücret dışı menfaatlerden oluşmaktadır.

Kıdem tazminatına esas ücret iş sözleşmesinin sona erdiği tarihe kadar işçinin elde ettiği parasal ve ayni haklardır.

İşçiye başka bir yere gönderildiğinde verilen harcırah, işçiye sağlanan bir menfaat değildir, bu nedenle kıdem tazminatına esas ücretin hesabında dikkate alınmaz

İşçiler için periyodik olarak düzenlenen eğlenceler, para ile ölçülebilir bir menfaat sağlamadığı için kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.