Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneğine İlişkin Yönetmelik

1. Genel

4857 Sayılı Yasa’nın 65’nci maddesinde kısa çalışma ve bununla ilgili ödenek düzenlenmiştir.

Maddede kısa çalışma, haftalık çalışma süresinin, işyerinde, geçici olarak ve önemli ölçüde kısaltılması veya faaliyetin tümüyle veya kısmen geçici olarak durdurulması olarak tanımlanmıştır. Görüldüğü gibi temel ölçü, iş süresi kısalmasının veya faaliyetin  tümüyle veya kısmen durdurulmasının geçici olmasıdır.

Yönetmelikte (1), kısa çalışma, en az dört hafta en fazla ise üç ay süre ile, işyerinde uygulanan çalışma süresinin en az üçte bir oranında azaltılarak uygulanması olarak tanımlanmaktadır.

İşin durması da, işyerindeki faaliyetin en az dört hafta, en çok üç ay süreyle tatil edilmesidir.

2. Bildirim

Yukarıda tanımlanan olguların gerçekleşmesi halinde işveren, durumu gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumu’nun işyerinin bağlı bulunduğu ilgili birimine gerekçeleri ile birlikte bildirecektir.

Bu bildirim dışında işveren durumu, işyerinde toplu iş sözleşmesi varsa taraf sendikaya da bildirecek ve işyerinde ilan edecektir.

2.1. Bildirimin İçeriği

İşverenin kısa çalışma veya faaliyetin kısmen veya tümüyle durdurulması halinde yapacağı bildirim aşağıdaki hususları içerecektir.

a) İşyerindeki genel ekonomik krizin veya zorlayıcı sebeplerin ne olduğu ve etkileri,

b) İşyerinde kısa çalışmanın başlatıldığı veya faaliyetin kısmen veya tamamen durdurulduğu süre,

c) İşyerinde kısa çalışma veya faaliyetin durdurulma kararının işyerinin tümünde veya belli bölümlerinde uygulanacağı,

d) Bu uygulama nedeniyle kısa çalışma yaptırılacak işçilerin adı ve soyadı, sosyal güvenlik sicil numaraları ile haftalık ortalama çalışma süreleri ve her bir işçi için ne kadar süreyle kısa çalışma yaptırılacağı,

e) Faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması kararı nedeniyle çalıştırılmayacak işçilerin adı ve soyadı, sosyal güvenlik sicil numaraları ile her bir işçinin ne kadar süre ile çalıştırılamayacağı,

f) İşyerinin unvan, adres, Bakanlık bölge müdürlüğü ile sosyal güvenlik işyeri sicil numarası,

g) Bildirimde ileri sürülen kısa çalışma veya geçici olarak kısmen veya tamamen işin durdurulmasına ilişkin kanıtlar.

3. Genel Ekonomik Krizin Değerlendirilmesi

Genel ekonomik krizin varlığını, işçi ve işveren sendikaları konfederasyonlarının iddia etmesi veya bu yönde kuvvetli emarenin bulunması halinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı krizin varlığı ve niteliği hakkında ilgili kuruluşların görüşlerini alarak duruma açıklık getirir.

4. Zorlayıcı Sebebin Tespiti

Zorlayıcı sebeplerle haftalık çalışma süresini en az üçte bir oranında azaltan yada faaliyetini tamamen veya kısmen durduran işverenin, bildirimde bulunduğu veya zorlayıcı sebeplerin varlığının açıkça ortaya çıktığı durumlarda Bakanlık tarafından uygunluk tespiti yapılır.

5. Sonucun Bildirimi

Genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerini geçici olarak en az üçte bir oranında azaltan veya faaliyetini tamamen veya kısmen durduran işverenin bildiriminin uygunluğu ivedilikle Bakanlıkça incelenir.

İnceleme sonucu Kuruma bildirilir.

Kurum tarafından da işverene ve varsa toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikasına bildirilir.

6. Kısa Çalışma Ödeneğinden Yararlanma Koşulları

İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için;

a) Genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerini geçici olarak en az üçte bir oranında azaltan veya faaliyetini tamamen veya kısmen durduran işverenin talebinin Bakanlıkça uygun bulunması,

b) Kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 50’nci maddesine göre işçilerin, çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması,

c) İşyerinde genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya faaliyetin kısmen veya tamamen durmasına neden olan sebeplerin en az dört hafta sürmüş olması,

d) İşçinin Kısa Çalışma Ödeneği Bildirgesi (Ek-1 form) ile birlikte işyerinin bağlı bulunduğu yerdeki Kurum birimine müracaat etmesi gerekmektedir.

7. Kısa Çalışma Ödeneğinin Miktarı ve Ödenmesi

Günlük kısa çalışma ödeneğinin miktarı, işsizlik ödeneğinin miktarı kadardır.

Bu miktar sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama net kazancının yüzde ellisidir.

Ancak bu miktar, onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin netini geçemez.

Kısa çalışma ödeneği, zorlayıcı sebebin devamı süresini ve herhalde üç ayı aşamaz.

İşçiye kısa çalışma süresine ait ücreti, işverence durdurulan veya azaltılan süreye ilişkin kısa çalışma ödeneği işçinin kısa çalışma ödeneği bildirgesi ile birlikte işyerinin bağlı bulunduğu yerdeki Kurum birimine başvurması durumunda, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 50 nci maddesindeki esaslara göre Kurumca ödenir.

Faaliyetin kısmen durdurulması halinde, kısa çalışma ödeneği, normal haftalık çalışma süresini tamamlayacak şekilde verilir.

Zorlayıcı sebeplerle işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durması halinde, işsizlik ödeneği ödemeleri 4857 sayılı İş Kanununun 24 üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve 40 ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar.

Kısa çalışma ödeneği aldığı süre içinde işçinin hastalık ve analık sigortasına ait primleri İşsizlik Sigortası Fonu tarafından 2/3 oranında Sosyal Sigortalar Kurumuna aktarılır.

Bu primler, sigorta primlerinin hesabında esas alınan en alt kazanç sınırı üzerinden hesaplanır.

İşçi, işsizlik ödeneğinden yararlanma süresini doldurmadan tekrar işe başlar ve işsizlik sigortasından yararlanmak için 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 50’nci maddesinde öngörülen koşullar gerçekleşmeden işsiz kalırsa, kısa çalışma ödeneği aldığı süre çıkarıldıktan sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar işsizlik ödeneğinden yararlanır.

Kurum birimi, kısa çalışmadan etkilenen işçilerin başvurusunu, izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırır.

Kısa çalışma ödeneği, kısa çalışmadan etkilenen işçinin kendisine, aylık olarak her ayın sonuna kadar ödenir.

Kısa çalışma ödeneği nafaka borçları dışında haciz veya başkasına devir ve temlik edilemez.

8. Kısa Çalışma Ödeneğinin Kesilmesi

Kısa çalışma ödeneği alanların işe girmesi, yaşlılık aylığı almaya başlaması, herhangi bir sebeple silah altına alınması veya herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işinden ayrılması veya geçici iş göremezlik ödeneğinin başlaması halinde kısa çalışma ödeneği kesilir.

Kısa çalışma ödeneğinin kesildiği süre içerisinde bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde öngörülen hastalık ve analık sigortası primi ödenmez.

9. Kısa Çalışmanın Erken Sona Ermesi

İlan edilen süreden önce normal faaliyete başlamaya karar verilmesi halinde durum;

Kurum birimine,

varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya,

ve işçilere altı işgünü önce yazılı olarak bildirilecektir.

10. İşbaşı Yapma Zorunluluğu

İşçiler bildirimde belirtilen tarihte işbaşı yaparlar.

Bildirimde belirtilen tarih itibariyle kısa çalışma sona erer.

(1) 4 Nisan 2004 Tarihli Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.