Emeklilik Sistemine Bir Yaklaşım

Tüm dünyada sosyal güvenlik sistemleri, nüfusta meydana gelen yapısal değişimler nedeniyle matematik dengelerini koruyamaz duruma düşmektedirler. Bu nedenle farklı yaklaşımlar veya modeller gündeme gelmektedir. Emeklilik yaşamında insanın rahat bir gelir elde etmesi de vazgeçilemez bir olgudur.

Aşağıda alıntı yaptığımız yazı TÜSİAD’ın bu konudaki bir raporunu değerlendiren MESS Müşavir Avukatı Sayın Cüneyt Danar’ın MESS İşveren Gazetesinde yayınlanmıştır (Ocak 2005-sh.14).

Rapora göre emeklilik yaşı artmalı

Ülkemizde sadece emeklilik sigortalarına yapılan harcamaların, toplam sosyal güvenlik harcamalarının %65-70’i civarındadır. Emeklilik sistemlerinde sağlanacak her türlü iyileşme genel sosyal güvenlik sisteminin de iyileştirilmesi anlamına gelecektir.

Emeklilik sistemi üç ayak halinde düşünülmüştür.

I.   Ayakta, emekli olan herkesin asgari bir yaşam standardını tutturmasının amaçlandığı sistem;

II.  Ayakta, zorunlu bireysel hesaplara dayanan bir sistem ve

III. Ayakta da gönüllülük esasına dayalı bir bireysel emeklilik

Reformun en önemli kısmını oluşturan I. Ayakta, asgari emeklilik yaşının 15 yıllık bir geçiş dönemi boyunca kadın ve erkek için 59’a çıkarılması ve geçiş dönemi içinde her on yılda bir 1 yaş artırılması düşünülmüştür.

 OECD ülkeleri incelendiğinde ortalama emeklilik yaşının 65 olduğu dikkat çekilen raporda, mevcut emeklilik yaşının ortalama yaşam beklentisine oranının %77-85 arasında olduğu ifade edilmiştir.

Yaşam beklentisi rapora göre Ülkemizde, 2045-50 yıllarına doğru 79’a çıkacak.

Buna uygun emeklilik yaşının 62-63 olacağı belirtiliyor.

Prim oranı azaltılmalı

Halen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi %20 oranındadır. Bu oran birinci ayak yani zorunlu sistemde %8 olarak düşünülüyor. Buna karşın aylık bağlama oranı %65’ten %25’e indiriliyor.

Sistemin ikinci ayağı zorunlu bireysel emeklilik sistemi. Burada beş yıldan az sigortalı olanlar için prim oranı %8. Daha fazla süreli sigortalılar için seçme hakkı var. Yeni sisteme geçmek isteyenler için sigortalılık sürelerine göre farklı prim miktarları var. Eski sistemde kalacaklar için prim ve aylık oranlarında değişiklik öngörülmüyor.

Bu iki ayakta primler işçi ve işveren tarafından ortak ödenecek. III’ncü ayakta ise isteğe bağlı bireysel emeklilik sistemi var. Primler sigortalı tarafından ödenecek. İşverenler %5’i aşmamak üzere katkıda bulunmak isterlerse işveren primlerini teşvik edici vergi bağışıklıkları imkanları getiriliyor.

Rapor işçi ve işveren üzerindeki prim yüklerinin azaltılması ile  istihdamın artırılmasını da amaçlıyor.